Sandomierz

Kościół, klasztor i szpital św.Ducha

Zakon Świętego Ducha
(Ordo Fratrum Canonicorum Regularium Sancti Spiritus de Saxia)

Założycielem zakonu był bł. Gwidon z Montpellier, który urodził się około 1140 r. we Francji jako najmłodszy spośród czterech synów Guillema VII, księcia Montpellier i Matyldy, hrabiny z Burgundii. Gwidon sprzedał odziedziczony majątek i na przedmieściu rodzinnego Montpellier, około roku 1175, wybudował szpital, w którym razem ze swymi współtowarzyszami gromadził chorych, biednych oraz porzucone dzieci. Założyciel Zakonu powierzył swe dzieło opiece Ducha Świętego, a za godło Zakonu Ducha Świętego przyjął podwójny krzyż o dwunastu rozgałęzieniach. Często nad krzyżem umieszczano gołębicę jako symbol Trzeciej Osoby Trójcy Świętej. Biały krzyż z podwójną belką poziomą nosili duchacy na lewej piersi wyszyty na czarnych habitach. 22 kwietnia 1198 r. Papież Innocenty III zatwierdził Zakon Ducha Świętego i w 1204 r. powierzył jego opiece wybudowany nad Tybrem w dzielnicy Saxia rzymski szpital p.w. Matki Bożej Skalnej (S. Maria de Saxia), któremu nadano nazwę Świętego Ducha, a wspólnota zakonników przyjęła nazwę Duchaków de Saxia.
Do Polski kanoników regularnych kongregacji Ducha Świętego de Saxia sprowadził w 1220 r biskup krakowski Iwo Odrowąż. Początkowo prowadzili szpital w Prądniku pod Krakowem, a w 1244 roku przenieśli się do Krakowa, gdzie biskup Prandota oddał im kościół p.w. Świętego Krzyża i pobliski szpital. Na ziemiach polskich istniało około 10 kanonii ze szpitalami i szkołami dla sierot. Kasata prowincji polskiej Duchaków de Saxia nastąpiła w 1783. r.

 

 

Kościół, klasztor i szpital św. Ducha w Sandomierzu ufundowany został w 1292 r. przez kasztelana krakowskiego - Żegotę herbu Topór. Około 1303 roku zbudowano poza obrębem dawnych obwarowań drewniane zabudowania, które uległy spaleniu podczas najzdu Litwinów w 1349 roku. Przeprowadzone po tym najeździe z inicjatywy króla Kazimierza Wielkiego nowe rozplanowanie miasta sprawiło, że klasztor Duchaków znalazł się w obrębie murów obronnych.

 

 

W poł. XIV w. wzniesiono gotycki, murowany kościół św. Ducha, a następnie - prawdopodobnie w XV w. - po południowej stronie kościoła dobudowano murowany parterowy budynek klasztorny. Pozostałe budynki: szpitala, przytułku dla ubogich, ochronki dla sierot oraz budynki gospodarcze były drewniane. Dopiero w II poł. XVIII w. budynek klasztoru powiększono o dodatkowe piętro, zaś 1829 roku (już po kasacie klasztoru) dobudowano od strony ulicy Opatowskiej klasycystyczną fasadę kościoła oraz dwa murowane budynki szpitalne - po północnej (w 1829 r.), oraz po południowej (w 1836 r.) stronie kościoła.

 

Kościół jest budowlą jednonawową, orientowaną, z przylegającym od wschodu, wydłużonym, trójprzęsłowym prezbiterium. Pierwotnie nawa kościoła sklepiona była gotyckim, trójdzielnym sklepieniem żebrowym  wspartym na stojącym na środku nawy filarze. W XVII wieku wnetrze kościoła zostało nakryte istniejącym do dziś sklepieniem kolebkowym.

 

Późnobarokowy ołtarz główny , parawanowy, malowany iluzjonistycznie pochodzi z 1770 roku i jest prawdopodobnie dziełem Macieja Rejchmana (lub Walentego Michnowskiego). Zwieńczenie iluzjonistycznie malowanej dekoracji ołatrzowej stanowi przedstawienie adoracji krzyża duchackiego przez aniołów.

 

Powyżej tabernakulum w otwartej arkadzie znajduje się obraz przedstawiający Zesłanie Ducha Świętego, który wg tradycji znajdował się dawniej w kaplicy zamkowej.

 

Stojące w nawie przy ścianie tęczowej dwa architektoniczne ołtarze pochodzą z ok. poł. XVIII w

 

Od południa do nawy przylega kaplica Pana Jezusa. Późnobarokowy ołtarz pochodzi z II poł. XVIII w. Wewnątrz znajduje się figura Pana Jezusa Miłosiernego z XV/XVI w. Według tradycji rzeżba ta pochodzi z kaplicy zamkowej i została przeniesiona do kościoła św. Ducha po zniszczeniu zamku przez Szwedów w 1656 roku.

 

 

Widoczna przy wejściu do prezbiterium - rokokowa ambona pochodzi z II poł. XVIII w. i jest prawdopodobnie dziełem z warsztatu Macieja Polejowskiego.

 

Godło Zakonu Ducha Świętego - podwójny krzyż o dwunastu rozgałęzieniach, które miały wskazywać na dwanaście owoców Ducha Świętego, którymi powinna żyć wspólnota zakonna.

 

Widok kościoła św. Ducha od strony Bramy Opatowskiej.

 

Widok kościoła św. Ducha od strony prezbiterium.

Jeśli masz pytania napisz na e-mail lub zadzwoń: tel. (0-41) 378 10 71; tel kom.(0) 501 672 290

Copyright © 2003 by Agencja Turystyczna Tramp, Busko Zdrój. Wszelkie prawa zastrzeżone.